เรื่องดีๆมีอีกเยอะ

ขึด

              เป็นหลักห้ามปฏิบัติแต่จะมีแนวทางให้ปฏิบัติเป็นอย่างอื่น ทั้งนี้อาจสืบเนื่องจากการถือผี เช่นการถือว่าบ้านเรือนมีผีเรือนรักษาอยู่ เมื่อหนุ่มสาวประพฤติผิดประเพณี ก็ถือว่าขึด หรือการเอาตีนซิ่นซึ่งมีลวดลายสวยงามมาพันรอบหัวก็ถือว่าขึดเนื่องจากเชื่อว่าเป็นการ เสียสรี(อ่านว่า สะ-หรี) คือการไม่นับถือตนเองจะมีผลเสียต่อบุคลิกภาพที่ปรากฏออกมา ส่วนในกรณีอื่นขึดอาจเกี่ยวเนื่องด้วยเรื่องของพระพุทธศาสนาเช่น การนำพระพุทธรูป(ซึ่งโดยส่วนใหญ่จะแกะสลักด้วยไม้) ที่มีตำหนิไปถวายไว้ในวัด จะทำให้พระพุทธรูปกลายเป็น ผีวิสาด(ปีศาจ) มากินเด็กในหมู่บ้าน ดังนั้นชาวล้านนาจึงไม่นิยมนำพระพุทธรูปไปไว้สักการะที่บ้าน หรือการที่ชาวบ้านหรือพระสงฆ์ใช้คาถาในทางที่ผิดเมื่อตายไปจะทำให้กลายเป็น เสือเย็น ผีกะ หรือ ผีกะหลวง นอกจากนั้นแล้วขึดยังเกี่ยวข้องกับสิ่งที่ปฏิบัติมาเป็นระยะเวลายาวนานแต่ไม่ทราบว่าใครเป็นผู้กำหนดที่เรียกว่า รีตรอย(อ่านว่าฮีต-ฮอย) เช่นการห้ามบุคคลไปแตะต้ององค์พระธาตุเนื่องจากถือว่ามนุษย์เป็นผู้มีกิเลส ดังนั้นจึงมีการสร้างรั้วรอบพระธาตุ หรือนำผ้ามาหุ้มองค์พระธาตุ เป็นต้น ขึดจึงเป็นความรู้ที่นำมาประยุกต์ใช้ในการปรับการใช้ชีวิตประจำวัน การปรับตัวเองให้เข้ากับกลุ่มคนและสังคม รวมถึงความรอบคอบในการทำงานใดๆอีกด้วย

            ชาวล้านนาเชื่อว่าทั้งบุคคล สิ่งของ และสถานที่ใดๆย่อมมีเจ้าของ การที่จะกระทำการใดไม่ว่าจะในทางทีดีหรือไม่ดีก็ควรจะได้รับอนุญาตจากเจ้าของเสียก่อน จึงมีคำพูดว่า “ล่วงที่ต่ำ ล้ำที่สูง” หมายถึงการกระทำโดยไม่ได้มีเจตนาตั้งใจจะให้เป็นไปในรูปการนั้น โดยทั่วไปมักจะเรียกผู้ที่เป็นเจ้าของนี้ว่าผีซึ่งอาจมีคำเรียกเป็นอย่างอื่นเช่น เสื้อ(เสื้อเมือง เสื้อบ้าน) อารักษ์ เจ้าพ่อ(ที่เป็นกษัตริย์ หรือนักรบในอดีต ไม่ได้หมายถึงคนทรงเจ้า) เป็นต้น โดยผีดังกล่าวส่วนใหญ่มีความหมายในทางที่ดีได้แก่ผีบ้านผีเรือน ผีขระกุล(ผีบรรพบุรุษ) ผีปู่ย่า เป็นต้น การนับถือผีของชาวล้านนาไม่ได้ชักจูงให้ชาวล้านนางมงาย แต่เป็นความรู้ที่ทำให้ชาวล้านนาได้มีความอ่อนน้อมถ่อมตนและการรู้จักการปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ

สังคมของชาวล้านนาเป็นสังคมที่อยู่ท่ามกลางความหลากหลายทางธรรมชาติเนื่องด้วยปัจจัยทางด้านภูมิศาสตร์ที่ถูกโอบล้อมด้วยเทือกเขา โดยปัจจัยดังกล่าวส่งผลต่อวิถีการดำรงชีวิต ความเป็นอยู่ ความเชื่อ ประเพณี วัฒนธรรม และภาษา ก่อให้เกิดอัตลักษณ์คือความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นซึ่งเป็นตัวบ่งชี้ให้เห็นถึงภาพลักษณ์ที่ปรากฏออกมา ทำให้ทราบว่าบุคคลที่มีลักษณะดังเช่นว่านั้นเป็นสมาชิกในสังคมล้านนา ความรู้ของชาวล้านนาจึงเป็นสิ่งที่ได้มาจากสิ่งแวดล้อมทางด้านภูมิศาสตร์อันเป็นการดำเนินชีวิตท่ามกลางขุนเขา แมกไม้ และสายธารอย่างแท้จริง ทังนี้แล้วความรู้ของชาวล้านนาในอดีตทั้งจากคำบอกเล่าหรือการบันทึกก็นับได้ว่าเป็นมรดกที่ทรงคุณค่าที่ชาวล้านนาได้สั่งสมและถ่ายทอดมาสู่อนุชนรุ่นหลัง แม้ว่าสถานการณ์ในปัจจุบันจะแปรเปลี่ยนไปแต่ความรู้เหล่านี้ก็เป็นสิ่งที่ควรนำมาศึกษาเพื่อเรียนรู้สิ่งที่เกิดขึ้นในอดีตและแนวทางการแก้ปัญหา ตลอดจนผลแห่งการตัดสินใจนั้น

วันนี้ไปเจอเรื่องขำๆชวนให้คิด เกี่ยวกับไหวพริบของเด็กน้อยมาฝาก เป็นเรื่องของ

 \”ไอ้จุกกับไอ้แกละ\”

ไอ ้แกละกับจุกเป็นเด็กวัดด้วยกันทั้งคู่ อยู่มาวันหนึ่งไอ้แกละคิดจะหลอกไอ้จุก
แกละ… เฮ้ยไอ้จุกมึงเชื่อไหมว่าบ่อนำบ่อนี้มีพญานาคอาศัยอยู่
ถ้ามึงกระโดดนํ้าไปหาพญานาค พญานาคก็จะให้เงินมึงกินขนม
ไอ้จุก…. กูไม่เชื่อมึงหลอก เดี๋ยวมึงก็หลอกกูอีก
แกละ… ถ้ามึงไม่เชื่อเดี๋ยวกูจะโดดน้ำไปหาพญานาคเพื่อขอตังพญานาคมาซื้อขนมให้มึงดู
ว่าแล้วไอ้แกละก็โดดน้ำลงไปในบ่อน้ำเมื่อไอ้แกละโผล่ขึ้นมาเหนือน้ำพร้อมกับกำเหรียญสิบบาทอยู่ในมือ
แกละ… นี่ไงไอ้จุกมึงอยากไม่เชื่อกู พร้อมกับชูเหรียญสิบบาทให้ไอ้จุกดู
กูดำน้ำไปหาพญานาค ๆ เลยให้เงินกูมากินขนมตั้งสิบบาท
ไอ้จุกเมื่อเห็นดั้งนั้นก็อยากได้เงินมั่งก็เลยกระโดดลงน้ำมั่งดำน้ำเท่าไหร่ ๆ ก็ไม่พบพญานาค
เมื่อโผล่ขึ้นมาจากน้ำก็เจอไอ้แกละยืนหัวเราะอยู่ปากบ่อ
แกละ… ว่าไงวะไอ้จุกเจอพญานาคหรือเปล่าวะ พูดพร้อมกับหัวเราะ
ไอ้จุก… เจอว่ะแต่ไม่ได้เงิน แต่ท่านพญานาคเขาสั่งกูมาว่า
ไอ้แกละ… เขาสั่งมึงว่ายังไงว่ะ
ไอ้จุก… เขาสั่งมาว่า ให้มึงแบ่งเงินให้กู ห้าบาท